Цитрат Магни — эрүүл мэндийн нэн чухал элемент 

Магнийн ач холбогдол ба зах зээлийн өсөлт

2023 онд дэлхийн магнийн нэмэлт бүтээгдэхүүний зах зээл 12.83 тэрбум ам.доллараар үнэлэгдэж, 2032 он гэхэд 24.15 тэрбумд хүрэх төлөвтэй байна. Энэ өсөлт нь магнийн дутагдлын талаарх ойлголт нэмэгдэж буйг илтгэдэг. Хөрсний бохирдол хэт боловсруулсан хоол хүнс, стресс зэрэг нь хоол тэжээлээс магни хангалттай авч чадахгүй байхад нөлөөлж байна.

Магни ба Энергийн үйлдвэрлэл

• Эс бүрт энерги үүсгэдэг аденозин трифосфат (ATP) молекулыг бүтээхэд магни зайлшгүй шаардлагатай.
• ATP нь хоол тэжээл боловсруулах, энзим үүсгэх, бодисын солилцоог идэвхжүүлэх зэрэг амьдралын үндсэн үйл ажиллагаанд энерги өгдөг.
• Мэдрэлийн эсүүдийн дохио дамжуулалт, электролитийн (натри, кали, кальци, магни) тэнцвэрийг хадгалах Na⁺/K⁺-АТФаза насос нь магнийн оролцоотой ажилладаг.

Магни ба Хоргүйжүүлэлт/Detox

• Хоргүйжүүлэх үйл ажиллагаанд ч мөн ATP шаардлагатай тул магни дутагдвал эсийн энергийн үйлдвэрлэл буурч, бодисын солилцоо саарч, эсийн болон эдийн хорт бодисын хуримтлал үүсдэг.
• Магни нь хүчтэй антиоксидант болох глутатион-ыг /Элгийг хамгийн голлон хоргүйжүүлдэг аминхүчил/ нийлэгжүүлэхэд оролцдог. Глутатион нь эсийг чөлөөт радикалаас хамгаалдаг тул магнийн дутагдал нь энэ хамгаалалтыг сулруулдаг.

Магни ба Булчингийн эрүүл мэнд

• Кальци нь булчинг агшаахад, магни нь сулруулахад хэрэгтэй.
• Магни дутагдвал булчин “амарч” чадахгүй болж таталт, чичрэлт үүсдэг.
• Судалгаагаар магни нь нурууны архаг өвдөлт, хөлийн булчингийн таталт, IBS (гэдэсний цочромтгой хам шинж) зэрэгт тустай болохыг харуулсан.
• Эмэгтэйчүүдэд сарын тэмдэг, өндгөн эс гадагшлах үед (ovulation) магнийн хэмжээ хэлбэлздэг тул бэлгийн дааврын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан хэвлийн базлалт нэмэгддэг.

Магни ба Зүрх судасны эрүүл мэнд

• Судалгаагаар далд хэлбэрийн магнийн дутагдал нь зүрх судасны өвчний гол шалтгаан гэж үзэгдэж байна.
• Магни дутагдсанаар судасны ханын булчингийн агшилт нэмэгдэж, цусны даралт ихсэх шалтгаан болдог.
• Магни уух нь толгой өвдөлт, мигрень, Raynaud’s хам шинж, зүрхний хэм алдагдал зэрэгт сайнаар нөлөөлдөг.
• Магнийн дутагдал нь судасны хананд эластин задрах, үрэвсэл үүсэх, улмаар атеросклероз буюу судасны хатууралд хүргэдэг.

Магни ба Яс

• Ясны эрүүл мэндэд кальци, D аминдэмийн адил магни нэн чухал.
• Магни нь кальцийг ясанд кальцийн фосфат кристал хэлбэрээр бэхжүүлэхэд тусалдаг бөгөөд жижиг гэдсэнд кальцийн шингээлтийг дэмждэг.

Магни ба Тархи

• Магни ба кальци нь мэдрэлийн дохио дамжуулах үйл ажиллагаанд хамт оролцдог.
• Магни нь NMDA рецептор-ыг хориглон, хэт идэвхжилээс сэргийлж, таталт, эсийн гэмтлээс хамгаалдаг.
• Серотонин, допамин нийлэгжүүлэхэд магни шаардлагатай тул дутагдвал сэтгэл гутрал, түгшүүр, ADHD, Паркинсон, Альцгеймерийн өвчин зэрэгтэй холбоотой байдаг.
• Судалгаагаар магнийн дутагдал нь тархины бичил элементүүдийн тэнцвэрийг алдагдуулж, ой санамж болон танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг бууруулдаг.

Магни ба Стресс

• Стрессийн үед бөөрний дээд булчирхай магни ихээр хэрэглэж, стрессийн даавар (адреналин, альдостерон) ялгаруулдаг тул магни хурдан дуусдаг.
• Удаан хугацааны стресс нь магнийн дутагдлыг улам гүнзгийрүүлж, сэтгэлийн түгшүүр, нойргүйдэл, биеийн ядаргааг даамжруулдаг.

Магни ба Цусан дахь сахарын зохицуулалт

• Магни нь инсулины рецепторын тирозин киназын идэвхэд оролцож, глюкозын эс дотор орох процессыг зохицуулдаг.
• 500,000 гаруй хүнийг хамарсан судалгаагаар магни ихтэй хүнс хэрэглэдэг хүмүүсийн дунд 2-р хэлбэрийн чихрийн шижингийн эрсдэл буурсан байна.

Магни ба Эмэгтэйчүүдийн эрүүл мэнд

• Эстроген ба прогестерон даавар магнийн түвшинд нөлөөлдөг.
• Магни + В6 аминдэмийн хослол нь PMS-ийн шинж тэмдэг (хөхний өвдөлт, сэтгэл түгшүүр, толгой өвдөх, уур уцаар) багасгадаг.
• Жирэмсэн үед ураг өөрийн эсийн энерги, дааврын нийлэгжилтэд магни шаарддаг тул эхийн хэрэгцээ огцом нэмэгддэг.
• Магнийн сульфат нь жирэмсний хүндрэл болох пре-эклампси, эклампси-ийг эмчлэхэд хамгийн үр дүнтэй эмийн нэг хэвээр байна.

Магни нь мөн түүнчлэн 3,700 гаруй уураг, энзимийн үйл ажиллагаанд оролцож, дараах үндсэн үүргүүдийг гүйцэтгэдэг:

• Энерги үүсэлт
• Мэдрэлийн системийн үйл ажиллагаа
• Ясны эрүүл мэнд
• ДНХ ба РНХ-ийн нийлэгжилт
• Энзимийн идэвхжил
• Цусны сахарын зохицуулалт
• Биеийн хоргүйжүүлэлт
• Зүрх судасны эрүүл мэнд

Магни дутагдсанаар ядрах, нойр муудах, булчин татах, түгшүүр, өтгөн хатах, толгой өвдөх, сэтгэл гутрал зэрэг шинж илэрдэг.

Магни ба Үнэрлэх мэдрэхүй

Магни нь үнэрлэх мэдрэхүй (olfactory system)-г дэмжихэд чухал үүрэгтэй. Мэдрэлийн дохио дамжуулалт, нейротрансмиттерийн идэвхийг дэмждэг тул үнэр мэдрэх чадварт нөлөөлдөг.

• Үнэрлэх мэдрэлийн эсүүд хамрын дээд хэсэгт байрлаж, үнэрийн молекулуудыг илрүүлэн тархинд дохио дамжуулдаг.
• Үнэрлэх чадваргүй бол бид сэтгэл хөдлөлийг өдөөх таатай үнэрүүдийг (жишээ нь кофе, сарнайн үнэр) мэдрэх чадвар алдахаас гадна аюулын дохио (хий, утаа гэх мэт)-г таних чадвар сул болдог.
• Үнэрлэх систем нь насан туршдаа нөхөн төлжих чадвартай ч насжилт, үрэвсэл, мэдрэлийн өвчин зэргээс шалтгаалан энэ чадвар буурдаг.

Та хангалттай магни авч байна уу?

Насанд хүрэгчдийн хоногийн зөвлөмжит тун: 300–400 мг.

Магни агуулсан байгалийн хүнс:

• Навчит ногоо (бууцай, байцаа)
• Самар, үр
• Бүхэл үр, киноа
• Буурцагт ургамал
• Загас, авокадо
• Органик шар буурцаг

Магнийн түвшинг бууруулдаг хүчин зүйлс

• Витамин D-ийн дутагдал
• Гэдэсний үрэвсэл
• Зарим эмийн хэрэглээ (жишээ нь шээс хөөх эм, антибиотик)
• Архины хэрэглээ
• Тамхи татах
• Стресс
• Хэт хөлрөх
• Оксидатив стресс
• Архаг гүйлгэх
• Бэлгийн дааврын эм (жирэмслэлтээс хамгаалах)
• Бөөрний өвчин

Дүгнэлт

Магни нь бидний биеийн олон үйл ажиллагаанд оролцдог гол эрдэс бодис юм. Хоол хүнсний зөв сонголт, нэмэлт бүтээгдэхүүн болон стрессийн удирдлагатай хослуулснаар магнийн дутагдлаас сэргийлж чадна.Түүний дутагдал олон төрлийн өвчин үүсгэдэг тул тэжээл, шимэгдэлт, нэмэлт хэрэглээг оновчтой байлгах нь эрүүл мэндийг хамгаалах хамгийн энгийн боловч хүчтэй арга юм.

Эшлэлүүд

1. Gröber U, Schmidt J, Kisters K. “Магнийн урьдчилан сэргийлэлт ба эмчилгээ.” Nutrients, 2015 оны 9-р сарын 23; 7(9):8199–226. doi:10.3390/nu7095388. Бүтэн өгүүлэл
2. Sen C.K. “Эсийн глутатионы шим тэжээлийн биохими.” Nutrition Biochemistry, 1997, 8(12): 660–672. Тойм
3. Gul M, Kutay FZ, Temocin S, Hanninen O. “Глутатионы эсийн болон клиник ач холбогдол.” Indian J Exp Biol., 2000 оны 7 сар; 38(7):625–634.
4. Kidd PM. “Глутатион: исэлдэл ба чөлөөт радикалаас эсийг хамгаалах системийн хамгаалагч.” Alternative Medicine Review, 1997; 1:155–176.
5. DiNicolantonio JJ, O’Keefe JH, Wilson W. “Далд хэлбэрийн магнийн дутагдал — зүрх судасны өвчний гол шалтгаан ба олон нийтийн эрүүл мэндийн хямрал.” Open Heart, 2018.
6. Kisters K, Gröber U. “Цусны даралт ихсэлтийн үед магнийн бууралт.” Hypertension, 2013, 62:e19.
7. Rosanoff A, Plesset MR. “Амны хөндийн магнийн нэмэлт нь антигипертензив эм хэрэглэж буй хүмүүсийн цусны даралтыг бууруулдаг.” Magnes Res., 2013, 26:93–99.
8. Assarzadegan F, Asgarzadeh S, Hatamabadi HR, Shahrami A, Tabatabaey A, Asgarzadeh M. “Цусны ийлдсэн магнийн концентраци нь мигрений халдлагын бие даасан эрсдэлт хүчин зүйл болох нь.” Int Clin Psychopharmacol., 2016 оны 5 сар.
9. Chiu HY, Yeh TH, Huang YC, Chen PY. “Судсаар болон амаар хэрэглэсэн магнийн мигреньд үзүүлэх нөлөө: Рандомиз хяналттай судалгааны мета-анализ.” Pain Physician., 2016, 19(1):E97–112.
10. J. Leppert et al. “Анхан шатны Рейно хам шинжтэй эмэгтэйчүүдийн улаан эс дэх магнийн концентраци.” Angiology, 1994, 45(4).
11. Shah NC, Shah JG, Li Z, Jiang XC, Altura BT, Altura BM. “Богино хугацааны магнийн дутагдал нь теломеразын үйл ажиллагааг бууруулж, исэлдэлтийн гэмтэл үүсгэдэг.” Int J Clin Exp Med., 2014, 7:497–514.
12. Altura BM, Altura BT. “Магни ба зүрх судасны биологи: Зүрх судасны эрсдэлийн хүчин зүйл ба атерогенезийн хоорондох холбоо.” Cell Mol Biol Res., 1995, 41:347–359.
13. Zmysłowski & Szterk. “Атеросклерозын механизм ба оксистеролын нөлөө.” Lipids in Health and Disease, 2017, 16:188.
14. Castiglioni S, Cazzaniga A, Albisetti W, Maier JA. “Магни ба яс сийрэгжилт: одоогийн мэдлэг ба ирээдүйн судалгааны чиглэлүүд.” Nutrients, 2013, 5:3022–3033.
15. Becky Biqi Chen et al. “Магнийн дутагдалтай холбоотой таталтын тохиолдлууд ба уран зохиолын тойм.” Child Neurology Open, 2016, 3:1–6.
16. Gröber U, Schmidt J, Kisters K. “Магнийн урьдчилан сэргийлэлт ба эмчилгээ.” Nutrients, 2015.
17. Nogovitsina OR, Levitina EV. “Хүүхдийн анхаарал дутмагшил, хэт идэвхжилтийн хам шинжийн үед магнийн гомеостазыг үнэлэх оношилгооны ач холбогдол.” Klin Lab Diagn., 2005, 5:17–19.
18. Mousain-Bosc M, Roche M, Rapin J, Bali JP. “Магни + В6 хэрэглээ нь хүүхдийн төв мэдрэлийн тогтолцооны хэт сэрэмтгий байдлыг бууруулдаг.” J Am Coll Nutr., 2004, 23:545S–548S.
19. Mousain-Bosc M et al. “Магни–В6 нэмэлт хэрэглээний дараах анхаарал дутмагшил, хэт идэвхжилтийн хам шинжийн сайжрал.” Magnes Res., 2006, 19:46–52.
20. Winther G et al. “Хоол тэжээлд магни дутагдвал гэдэсний бичил биетний өөрчлөлт, сэтгэл гутрал төст зан авир үүсгэдэг.” Acta Neuropsychiatr., 2015.
21. Bardgett ME et al. “Магнийн дутагдал нь хулганад айдас суралцах чадварыг сулруулдаг.” Brain Res., 2005, 1038:100–106.
22. Barbagallo M et al. “Хөнгөн ба дунд зэргийн Альцгеймерийн өвчтөнүүдийн ионжсон магнийн түвшин буурсан байна.” Magnes Res., 2011, 24:S115–S121.
23. Cherbuin N et al. “Эрдэсийн хэрэглээ ба танин мэдэхүйн бууралт: PATH судалгаа.” Front Aging Neurosci., 2014.
24. Andrási E et al. “Альцгеймерийн өвчинд тархины бүсүүдийн магнийн түвшний өөрчлөлт.” Magnes Res., 2000, 13:189–196.
25. Kidd PM. “Глутатион: исэлдэл ба чөлөөт радикалаас системийн хамгаалалт.” Altern Med Rev., 1997, 1:155–176.
26. Soldatović D et al. “Магни ба хорт металлын харилцан үйлчлэл: кадмигийн хордлогын нөлөө.” Magnes Res., 1998, 11(4):283–288.
27. Neil Bernard Boyle. “Магнийн нэмэлтийн түгшүүр, стрессийн субъектив нөлөө: системчилсэн тойм.” Nutrients, 2017, 9:429.
28. Guerrero-Romero F et al. “Предибеттэй хүмүүст магнийн нэмэлт хэрэглээ гликемийн төлөвийг сайжруулдаг.” Diabetes Metab., 2015, 41:202–207.
29. Ramadass S et al. “Сийвэнгийн магнийн түвшин ба 2-р хэлбэрийн чихрийн шижингийн харилцаа.” Diabetes Metab Syndr., 2015, 9:42–45.
30. Dong JY et al. “Магнийн хэрэглээ ба 2-р хэлбэрийн чихрийн шижингийн эрсдэл: мета-анализ.” Diabetes Care, 2011, 34:2116–2122.
31. Gröber U et al. “Магнийн урьдчилан сэргийлэлт ба эмчилгээ.” Nutrients., 2015.
32. Nahid Fathizadeh et al. “Магни болон магни + В6 нэмэлтийн ПМС-ийн хүндрэлийн түвшинд үзүүлэх нөлөө.” Iran J Nurs Midwifery Res., 2010, 15(Suppl1):401–405.
33. Ebrahimi E et al. “Магни ба В6 аминдэмийн ПМС-ийн шинж тэмдэгт үзүүлэх нөлөө.” J Caring Sci., 2012, 1:183–189.
34. Altman D et al. (Magpie Trial Group) “Преэклампси болон эклампситэй эмэгтэйчүүд ба нярайнд магнийн сульфатын үр ашиг.” Lancet, 2002, 359:1877–1890.