Бусадтай хуваалцах
Серотонин (5-гидрокситриптамин буюу 5-HT) нь тархи болон гэдсэнд байдаг нейротрансмиттер бөгөөд серотонины 95% нь гэдсэнд үүсдэг.
Серотонины нийлэгжилтэд бидэнд триптофан хэмээх амин хүчил хэрэгтэй. Триптофан нь мах, сүү, өндөг, бяслаг зэрэг амьтны гаралтай хүнсэнд агуулагддаг.
Гэхдээ триптофан дангаараа хангалтгүй бөгөөд серотонин болж хувирахад дараах ко-факторууд /хувиргагчид/ шаардлагатай: В6 витамин, Магни, Төмөр, Д аминдэм
Эдгээрийн аль нэг нь дутагдвал триптофан хангалттай байсан ч серотонин нийлэгжилт буурдаг. Мөн амьдарлын буруу хэв маяг (алкохол, тамхи, нойр дутуу байх, стресс) нь серотонины нийлэгжилтийг сулруулдаг.
Серотонины түвшин бага үед өлсөх мэдрэмж ихсэх, нүүрс усанд дурлах, хэт их идэх зан үйл нэмэгддэг. Тиймээс серотонины нийлэгжилтийг дэмжих нь хоолны дуршилын зохицуулалт болон жингийн тэнцвэртэй байдалд тус болно.
Бид хоол хүнснээс шууд серотонин авч чадахгүй. Харин серотонины урьдал бодис болох 5-HTP (5-гидрокситриптофан)-ыг нэмэлтээр авах боломжтой.
5-HTP нь триптофанаас биед нийлэгждэг амин хүчил бөгөөд нэмэлтээр ууснаар тархины серотонины түвшинг нэмэгдүүлдэг. Энэ нь хоолны дуршил болон жингийн зохицуулалтад нөлөөлнө.
Нэг судалгаагаар өдөр тутмын хоолны илчлэгийн хэмжээг өөрчлөлгүй өдөрт 100 мг 5-HTP-г 8 долоо хоног уусан хүмүүсийн өөхний хэмжээ буурсан байдаг.
Иймээс 5-HTP нэмэлт нь серотонины нийлэгжилтийг нэмэгдүүлж, дараах замаар жингийн зохицуулалтад тус болдог:
Гэдэсний бичил биет нь (тэрбум тэрбумаар орших ашигтай бактер) серотонин үүсэлт болон жингийн бууралтад чухал үүрэгтэй.
Судалгаагаар:
Мөн гэдэсний бичил биет нь бутирят зэрэг богино гинжин өөхний хүчил (SCFA) үүсгэж, тэдгээр нь PYY, GLP-1 зэрэг хоолны дуршлыг бууруулдаг, глюкозын солилцоог зохицуулдаг дааврын ялгаралтыг өдөөдөг.
Иймээс эрүүл микробиом нь хоолны дуршил, жингийн зохицуулалтад маш чухал!
5-HTP нь зөвхөн жинд бус сэтгэл зүй болон нойрт эерэгээр нөлөөлдөг
5-HTP нь тархинд серотонины түвшинг нэмэгдүүлснээр тайван байдал, өөдрөг сэтгэл, стрессийн эсрэг тэсвэрийг дэмждэг.
Серотонин багасахад сэтгэл гутрал, түгшүүр, сэтгэл хөдлөлөөс шалтгаалсан идэлт нэмэгддэг бол 5-HTP нь эдгээрийг тэнцвэржүүлэхэд тусалдаг.
Серотонин нь мелатонин болж хувирдаг бөгөөд мелатонин бол нойрны даавар.
5-HTP → серотонин → мелатонин гэсэн замаар нойрны мөчлөгийг сайжруулж, гүн нойрыг нэмэгдүүлдэг. Судалгаагаар 5-HTP нь нойргүйдэлтэй хүмүүст унтах хугацааг богиносгож, шөнийн нойрын чанарыг сайжруулсан байдаг.
5-HTP нь хоолны дуршил, жингийн бууралт төдийгүй сэтгэл санааг тогтвортой байлгах, нойрыг чанартай болгох гурван талд зэрэг нөлөөлдөг “байгалийн гурван тулгуур дэмжлэг” гэж хэлж болно
Фолийн хүчил (байгаль дээр оршдог хэлбэр нь фолат) нь навчит ногоо, буурцагт ургамал, бүхэл үр, зэрэг хүнсэнд агуулагддаг В төрлийн аминдэм юм. Энэ нь бие махбодын олон үйл ажиллагаанд оролцдог бөгөөд хамгийн чухал үүргүүдийн нэг нь ДНХ болон РНХ нийлэгжилтийг дэмжих явдал юм. Мөн фолийн хүчил нь ургийн нуруу, мэдрэлийн системийг эрүүл хөгжүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай бөгөөд нэмэлтээр хэрэглэснээр нярайн нугасны гаж хөгжил (spina bifida) үүсэх эрсдэлийг мэдэгдэхүйц бууруулдаг болохыг судалгаагаар тогтоосон байдаг[2]. Фолат нь цусны улаан эсийг хэвийн үүсгэхэд мөн чухал бөгөөд жирэмсний үед маш чухал үүрэгтэй. Хэдийгээр фолат нь олон төрлийн хүнсэнд агуулагддаг ч жирэмсний үед шаардлагатай хэмжээг зөвхөн хүнсээр хангах нь бараг боломжгүй байдаг. Хүнснээс авснаас илүү нэмэлтээр фолийн хүчил уух нь (фолатын синтетик хэлбэр) биед илүү сайн шимэгддэг 50% ба 85% биоидэвхтэй шимэгддэг гэж мэдээлэгдсэн байдаг[3] .ДЭМБ удирдамжийн дагуу жирэмслэхээс өмнө болон жирэмсний эхний 12 долоо хоног хүртэл өдөр бүр 400 микрограм (мкг) фолийн хүчил уухыг зөвлөдөг.Хоол хүнснээсээ Фолийн хүчлээ хангах боломжтой юу ?Түүнчлэн, хүнсний гаралтай фолатууд нь тогтворгүй шинж чанартай бөгөөд дулаан, гэрэл болон металл ионуудын нөлөөгөөр исэлдэж болдог тул хоол боловсруулах болон хоол хийх явцад тэдгээрийн шимэгдэлт (bioavailability) буурах боломжтой. Фолийн хүчил & 5-MTHF Фолийн хүчлийн өөр өөр хэлбэрүүдийн шимэгдэлт (bioavailability) болон бодисын солилцоонд оролцох чадвар нь тэдгээрийн химийн бүтцээс хамаарч ялгаатай байдаг.Байгалийн болон синтетик бүх төрлийн фолийн хүчлүүд нь биологийн үйлчлэл үзүүлэхийн тулд цусанд эргэлддэг идэвхтэй хэлбэр болох 5-метил-тетрагидрофолат (5-MTHF) болгон хувиргагдах шаардлагатай.Зарим хүмүүсийн хувьд фолийн хүчлийн идэвхгүй хэлбэрийг идэвхтэйд хувиргадаг DHFR ферментийн идэвхийг бууруулдаг генетикийн хувилбарууд байдаг.Генетикийн полиморфизм нь MTHFR-ийн үйл ажиллагааг саатуулж, хүнсний фолат болон фолийн хүчлийг 5-MTHF болгон хувиргах процессыг алдагдуулдаг. Тиймээс анхнаасаа биед шууд үйлдлээ үзүүлэх хувиргалтад орох шаардлагагүй Фолийн хүчил уух нь үйлдлээ ДНХ төвшинд үзүүлдэг байна. 5-MTHF ба Ургийн мэдрэлийн гуурсны гаж хөгжилФолийн хүчил нь Ургийн мэдрэлийн гуурсны гаж хөгжил/NTD-ийг урьдчилан сэргийлэхэд чухал үүрэгтэйг энэхүү судалгаагаар нотолсонФолийн хүчлийн хамгийн чухал үүрэг нь Ургийн мэдрэлийн гуурсны гаж хөгжил (NTD)-ийг урьдчилан сэргийлэхэд оршдог Фолийн хүчил Ургийн мэдрэлийн гуурсны гаж хөгжил/NTD үүсэх эрсдэлийг бууруулдаг нь энэхүү судалгааны клиник туршилтаар батлагдсанФолийн хүчлийг жирэмслэлтийн өмнө болон жирэмсний явцад хэрэглэх нь хамгийн түгээмэл төрөлхийн гаж хөгжил болох Ургийн мэдрэлийн гуурсны гаж хөгжил (NTD)-ийг урьдчилан сэргийлэхэд тустай нь мөн судалгаагаар нотлогдсонОдоогийн байдлаар зөвлөмжийн дагуу үр тогтохоос дор хаяж 1 сарын өмнөөс эхэлж, жирэмсний эхний 12 долоо хоногийн турш өдөрт 400 мкг фолийн хүчил уух ёстой гэж үздэг. Энэ нь ургийн төрөлхийн гаж хөгжлийг багасгах зорилготой.“Чанартай клиник судалгаануудыг үнэлэхэд, үр тогтох үе ба дараах богино хугацаанд фолийн хүчил хэрэглэх нь NTD тохиолдох болон дахин тохиолдох эрсдэлийг тус тус 69% ба 66% бууруулсан гэж дүгнэсэн.”FA-г жирэмслэхээс өмнө болон жирэмсний эхний үе шатад уувалNTD анх үүсэх эрсдэл ~69% буурсанNTD дахин давтагдах (өмнө нь гаж хөгжилтэй урагтай байсан эмэгтэйд дараагийн жирэмслэлтэд) эрсдэл ~66% буурсанСүүлийн үеийн баримтаар, жирэмслэлтээс 3 сарын өмнө фолийн хүчлийн нэмэлт уусан үед NTD-ийн эрсдэл мэдэгдэхүйц буурч байгаа нь дахин нотлогдсон Фолийн хүчлийн нэмэлт хэрэглээ нь төрөлхийн мэдрэлийн гуурсын гаж хөгжил төдийгүй бусад төрлийн төрөлхийн гаж хөгжлүүдийн эрсдэлийг бууруулж болзошгүй гэсэн нотолгоо байна (жишээ нь зүрхний гаж хөгжил, мөчдийн гаж хөгжил, уруул тагнайн сэтэрхий гаж хөгжил)Эх фолийн хүчлийн төвшингөө жирэмслэхээс өмнө сайжруулах нь төрөлхийн гаж хөгжлийн дор хаяж 50 хувийг урьдчилан сэргийлэх боломжтой гэж энэхүү судалгаанд тооцоолсон байнаНөхөн үржихүйн эрүүл мэнд ба 5-MTHFMTHFR-ийн полиморфизм болон фолийн хүчлийн дутагдал нь үр тогтох чадвар, зулбалт, үр хөврөлийн чанарт сөргөөр нөлөөлдөг.Судалгаагаар 5-MTHF болон Quatrefolic хэрэглэсэн хосуудад жирийн фолийн хүчил хэрэглэсэн хосуудаас жирэмслэх ба амьд төрөлт илүү өндөр хувьтай гарсан.Ферментийн дутагдал (DHFR, MTHFR) үед зарим хүмүүст генетикийн хувилбарууд (MTHFR C677T, A1298C гэх мэт) эсвэл ферментийн сул идэвх байдаг.Үүний улмаас: Фолийн хүчил бүрэн хувирч чаддаггүй, ангижирч идэвхтэй хэлбэр болох 5-MTHF-д хүрэхгүй.Үл хувирсан фолийн хүчил буюу Unmetabolized Folic Acid (UMFA) цусанд хуримтлагданаUMFA нь фолийн хүчлийн тээвэрлэгч ба рецепторуудтай өрсөлдөнө, ингэснээр 5-MTHF-ийн эс рүү нэвтрэх чадварыг бууруулна.Үр дүнд нь: Фолийн хүчил хамааралт метилжилтийн урвалууд (жишээ нь, гомоцистеинийг метионин болгон хувиргах) удааширна.Үүний үр дүнд : Гомоцистеин хуримтлагдаж, цусанд түвшин нь нэмэгдэнэ Өндөр Гомоцистеин нь:Судасны ханыг гэмтээж, зүрх судасны өвчин, жирэмсний хүндрэл, ургийн мэдрэлийн гаж хөгжлийн эрсдэл нэмэгдүүлдэг.Фолатын цикл тасалдсанаар ДНХ нийлэгжилт, эсийн өсөлт, нөхөн үржихүй алдагдана.https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0890623818301199 https://doi.org/10.1093/ajcn/85.2.465.//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9380836/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9380836/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9380836/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11435031/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11435031/
Цитрат Магни — эрүүл мэндийн нэн чухал элемент Магнийн ач холбогдол ба зах зээлийн өсөлт2023 онд дэлхийн магнийн нэмэлт бүтээгдэхүүний зах зээл 12.83 тэрбум ам.доллараар үнэлэгдэж, 2032 он гэхэд 24.15 тэрбумд хүрэх төлөвтэй байна. Энэ өсөлт нь магнийн дутагдлын талаарх ойлголт нэмэгдэж буйг илтгэдэг. Хөрсний бохирдол хэт боловсруулсан хоол хүнс, стресс зэрэг нь хоол тэжээлээс магни хангалттай авч чадахгүй байхад нөлөөлж байна.Магни ба Энергийн үйлдвэрлэлЭс бүрт энерги үүсгэдэг аденозин трифосфат (ATP) молекулыг бүтээхэд магни зайлшгүй шаардлагатай.ATP нь хоол тэжээл боловсруулах, энзим үүсгэх, бодисын солилцоог идэвхжүүлэх зэрэг амьдралын үндсэн үйл ажиллагаанд энерги өгдөг.Мэдрэлийн эсүүдийн дохио дамжуулалт, электролитийн (натри, кали, кальци, магни) тэнцвэрийг хадгалах Na⁺/K⁺-АТФаза насос нь магнийн оролцоотой ажилладаг.Магни ба Хоргүйжүүлэлт/DetoxХоргүйжүүлэх үйл ажиллагаанд ч мөн ATP шаардлагатай тул магни дутагдвал эсийн энергийн үйлдвэрлэл буурч, бодисын солилцоо саарч, эсийн болон эдийн хорт бодисын хуримтлал үүсдэг.Магни нь хүчтэй антиоксидант болох глутатион-ыг /Элгийг хамгийн голлон хоргүйжүүлдэг аминхүчил/ нийлэгжүүлэхэд оролцдог. Глутатион нь эсийг чөлөөт радикалаас хамгаалдаг тул магнийн дутагдал нь энэ хамгаалалтыг сулруулдаг.Магни ба Булчингийн эрүүл мэндКальци нь булчинг агшаахад, магни нь сулруулахад хэрэгтэй.Магни дутагдвал булчин “амарч” чадахгүй болж таталт, чичрэлт үүсдэг.Судалгаагаар магни нь нурууны архаг өвдөлт, хөлийн булчингийн таталт, IBS (гэдэсний цочромтгой хам шинж) зэрэгт тустай болохыг харуулсан.Эмэгтэйчүүдэд сарын тэмдэг, өндгөн эс гадагшлах үед (ovulation) магнийн хэмжээ хэлбэлздэг тул бэлгийн дааврын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан хэвлийн базлалт нэмэгддэг.Магни ба Зүрх судасны эрүүл мэндСудалгаагаар далд хэлбэрийн магнийн дутагдал нь зүрх судасны өвчний гол шалтгаан гэж үзэгдэж байна.Магни дутагдсанаар судасны ханын булчингийн агшилт нэмэгдэж, цусны даралт ихсэх шалтгаан болдог.Магни уух нь толгой өвдөлт, мигрень, Raynaud’s хам шинж, зүрхний хэм алдагдал зэрэгт сайнаар нөлөөлдөг.Магнийн дутагдал нь судасны хананд эластин задрах, үрэвсэл үүсэх, улмаар атеросклероз буюу судасны хатууралд хүргэдэг.Магни ба ЯсЯсны эрүүл мэндэд кальци, D аминдэмийн адил магни нэн чухал.Магни нь кальцийг ясанд кальцийн фосфат кристал хэлбэрээр бэхжүүлэхэд тусалдаг бөгөөд жижиг гэдсэнд кальцийн шингээлтийг дэмждэг.Магни ба ТархиМагни ба кальци нь мэдрэлийн дохио дамжуулах үйл ажиллагаанд хамт оролцдог.Магни нь NMDA рецептор-ыг хориглон, хэт идэвхжилээс сэргийлж, таталт, эсийн гэмтлээс хамгаалдаг.Серотонин, допамин нийлэгжүүлэхэд магни шаардлагатай тул дутагдвал сэтгэл гутрал, түгшүүр, ADHD, Паркинсон, Альцгеймерийн өвчин зэрэгтэй холбоотой байдаг.Судалгаагаар магнийн дутагдал нь тархины бичил элементүүдийн тэнцвэрийг алдагдуулж, ой санамж болон танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг бууруулдаг.Магни ба СтрессСтрессийн үед бөөрний дээд булчирхай магни ихээр хэрэглэж, стрессийн даавар (адреналин, альдостерон) ялгаруулдаг тул магни хурдан дуусдаг.Удаан хугацааны стресс нь магнийн дутагдлыг улам гүнзгийрүүлж, сэтгэлийн түгшүүр, нойргүйдэл, биеийн ядаргааг даамжруулдаг.Магни ба Цусан дахь сахарын зохицуулалтМагни нь инсулины рецепторын тирозин киназын идэвхэд оролцож, глюкозын эс дотор орох процессыг зохицуулдаг.500,000 гаруй хүнийг хамарсан судалгаагаар магни ихтэй хүнс хэрэглэдэг хүмүүсийн дунд 2-р хэлбэрийн чихрийн шижингийн эрсдэл буурсан байна.Магни ба Эмэгтэйчүүдийн эрүүл мэндЭстроген ба прогестерон даавар магнийн түвшинд нөлөөлдөг.Магни + В6 аминдэмийн хослол нь PMS-ийн шинж тэмдэг (хөхний өвдөлт, сэтгэл түгшүүр, толгой өвдөх, уур уцаар) багасгадаг.Жирэмсэн үед ураг өөрийн эсийн энерги, дааврын нийлэгжилтэд магни шаарддаг тул эхийн хэрэгцээ огцом нэмэгддэг.Магнийн сульфат нь жирэмсний хүндрэл болох пре-эклампси, эклампси-ийг эмчлэхэд хамгийн үр дүнтэй эмийн нэг хэвээр байна.Магни нь мөн түүнчлэн 3,700 гаруй уураг, энзимийн үйл ажиллагаанд оролцож, дараах үндсэн үүргүүдийг гүйцэтгэдэг:Энерги үүсэлтМэдрэлийн системийн үйл ажиллагааЯсны эрүүл мэндДНХ ба РНХ-ийн нийлэгжилтЭнзимийн идэвхжилЦусны сахарын зохицуулалтБиеийн хоргүйжүүлэлтЗүрх судасны эрүүл мэндМагни дутагдсанаар ядрах, нойр муудах, булчин татах, түгшүүр, өтгөн хатах, толгой өвдөх, сэтгэл гутрал зэрэг шинж илэрдэг.Магни ба Үнэрлэх мэдрэхүйМагни нь үнэрлэх мэдрэхүй (olfactory system)-г дэмжихэд чухал үүрэгтэй. Мэдрэлийн дохио дамжуулалт, нейротрансмиттерийн идэвхийг дэмждэг тул үнэр мэдрэх чадварт нөлөөлдөг.Үнэрлэх мэдрэлийн эсүүд хамрын дээд хэсэгт байрлаж, үнэрийн молекулуудыг илрүүлэн тархинд дохио дамжуулдаг.Үнэрлэх чадваргүй бол бид сэтгэл хөдлөлийг өдөөх таатай үнэрүүдийг (жишээ нь кофе, сарнайн үнэр) мэдрэх чадвар алдахаас гадна аюулын дохио (хий, утаа гэх мэт)-г таних чадвар сул болдог.Үнэрлэх систем нь насан туршдаа нөхөн төлжих чадвартай ч насжилт, үрэвсэл, мэдрэлийн өвчин зэргээс шалтгаалан энэ чадвар буурдаг.Та хангалттай магни авч байна уу?Насанд хүрэгчдийн хоногийн зөвлөмжит тун: 300–400 мг.Магни агуулсан байгалийн хүнс:Навчит ногоо (бууцай, байцаа)Самар, үрБүхэл үр, киноаБуурцагт ургамалЗагас, авокадоОрганик шар буурцагМагнийн түвшинг бууруулдаг хүчин зүйлсВитамин D-ийн дутагдалГэдэсний үрэвсэлЗарим эмийн хэрэглээ (жишээ нь шээс хөөх эм, антибиотик)Архины хэрэглээТамхи татахСтрессХэт хөлрөхОксидатив стрессАрхаг гүйлгэхБэлгийн дааврын эм (жирэмслэлтээс хамгаалах)Бөөрний өвчинДүгнэлтМагни нь бидний биеийн олон үйл ажиллагаанд оролцдог гол эрдэс бодис юм. Хоол хүнсний зөв сонголт, нэмэлт бүтээгдэхүүн болон стрессийн удирдлагатай хослуулснаар магнийн дутагдлаас сэргийлж чадна.Түүний дутагдал олон төрлийн өвчин үүсгэдэг тул тэжээл, шимэгдэлт, нэмэлт хэрэглээг оновчтой байлгах нь эрүүл мэндийг хамгаалах хамгийн энгийн боловч хүчтэй арга юм.ЭшлэлүүдGröber U, Schmidt J, Kisters K. “Магнийн урьдчилан сэргийлэлт ба эмчилгээ.” Nutrients, 2015 оны 9-р сарын 23; 7(9):8199–226. doi:10.3390/nu7095388. Бүтэн өгүүлэлSen C.K. “Эсийн глутатионы шим тэжээлийн биохими.” Nutrition Biochemistry, 1997, 8(12): 660–672. ТоймGul M, Kutay FZ, Temocin S, Hanninen O. “Глутатионы эсийн болон клиник ач холбогдол.” Indian J Exp Biol., 2000 оны 7 сар; 38(7):625–634.Kidd PM. “Глутатион: исэлдэл ба чөлөөт радикалаас эсийг хамгаалах системийн хамгаалагч.” Alternative Medicine Review, 1997; 1:155–176.DiNicolantonio JJ, O’Keefe JH, Wilson W. “Далд хэлбэрийн магнийн дутагдал — зүрх судасны өвчний гол шалтгаан ба олон нийтийн эрүүл мэндийн хямрал.” Open Heart, 2018.Kisters K, Gröber U. “Цусны даралт ихсэлтийн үед магнийн бууралт.” Hypertension, 2013, 62:e19.Rosanoff A, Plesset MR. “Амны хөндийн магнийн нэмэлт нь антигипертензив эм хэрэглэж буй хүмүүсийн цусны даралтыг бууруулдаг.” Magnes Res., 2013, 26:93–99.Assarzadegan F, Asgarzadeh S, Hatamabadi HR, Shahrami A, Tabatabaey A, Asgarzadeh M. “Цусны ийлдсэн магнийн концентраци нь мигрений халдлагын бие даасан эрсдэлт хүчин зүйл болох нь.” Int Clin Psychopharmacol., 2016 оны 5 сар.Chiu HY, Yeh TH, Huang YC, Chen PY. “Судсаар болон амаар хэрэглэсэн магнийн мигреньд үзүүлэх нөлөө: Рандомиз хяналттай судалгааны мета-анализ.” Pain Physician., 2016, 19(1):E97–112.J. Leppert et al. “Анхан шатны Рейно хам шинжтэй эмэгтэйчүүдийн улаан эс дэх магнийн концентраци.” Angiology, 1994, 45(4).Shah NC, Shah JG, Li Z, Jiang XC, Altura BT, Altura BM. “Богино хугацааны магнийн дутагдал нь теломеразын үйл ажиллагааг бууруулж, исэлдэлтийн гэмтэл үүсгэдэг.” Int J Clin Exp Med., 2014, 7:497–514.Altura BM, Altura BT. “Магни ба зүрх судасны биологи: Зүрх судасны эрсдэлийн хүчин зүйл ба атерогенезийн хоорондох холбоо.” Cell Mol Biol Res., 1995, 41:347–359.Zmysłowski & Szterk. “Атеросклерозын механизм ба оксистеролын нөлөө.” Lipids in Health and Disease, 2017, 16:188.Castiglioni S, Cazzaniga A, Albisetti W, Maier JA. “Магни ба яс сийрэгжилт: одоогийн мэдлэг ба ирээдүйн судалгааны чиглэлүүд.” Nutrients, 2013, 5:3022–3033.Becky Biqi Chen et al. “Магнийн дутагдалтай холбоотой таталтын тохиолдлууд ба уран зохиолын тойм.” Child Neurology Open, 2016, 3:1–6.Gröber U, Schmidt J, Kisters K. “Магнийн урьдчилан сэргийлэлт ба эмчилгээ.” Nutrients, 2015.Nogovitsina OR, Levitina EV. “Хүүхдийн анхаарал дутмагшил, хэт идэвхжилтийн хам шинжийн үед магнийн гомеостазыг үнэлэх оношилгооны ач холбогдол.” Klin Lab Diagn., 2005, 5:17–19.Mousain-Bosc M, Roche M, Rapin J, Bali JP. “Магни + В6 хэрэглээ нь хүүхдийн төв мэдрэлийн тогтолцооны хэт сэрэмтгий байдлыг бууруулдаг.” J Am Coll Nutr., 2004, 23:545S–548S.Mousain-Bosc M et al. “Магни–В6 нэмэлт хэрэглээний дараах анхаарал дутмагшил, хэт идэвхжилтийн хам шинжийн сайжрал.” Magnes Res., 2006, 19:46–52.Winther G et al. “Хоол тэжээлд магни дутагдвал гэдэсний бичил биетний өөрчлөлт, сэтгэл гутрал төст зан авир үүсгэдэг.” Acta Neuropsychiatr., 2015.Bardgett ME et al. “Магнийн дутагдал нь хулганад айдас суралцах чадварыг сулруулдаг.” Brain Res., 2005, 1038:100–106.Barbagallo M et al. “Хөнгөн ба дунд зэргийн Альцгеймерийн өвчтөнүүдийн ионжсон магнийн түвшин буурсан байна.” Magnes Res., 2011, 24:S115–S121.Cherbuin N et al. “Эрдэсийн хэрэглээ ба танин мэдэхүйн бууралт: PATH судалгаа.” Front Aging Neurosci., 2014.Andrási E et al. “Альцгеймерийн өвчинд тархины бүсүүдийн магнийн түвшний өөрчлөлт.” Magnes Res., 2000, 13:189–196.Kidd PM. “Глутатион: исэлдэл ба чөлөөт радикалаас системийн хамгаалалт.” Altern Med Rev., 1997, 1:155–176.Soldatović D et al. “Магни ба хорт металлын харилцан үйлчлэл: кадмигийн хордлогын нөлөө.” Magnes Res., 1998, 11(4):283–288.Neil Bernard Boyle. “Магнийн нэмэлтийн түгшүүр, стрессийн субъектив нөлөө: системчилсэн тойм.” Nutrients, 2017, 9:429.Guerrero-Romero F et al. “Предибеттэй хүмүүст магнийн нэмэлт хэрэглээ гликемийн төлөвийг сайжруулдаг.” Diabetes Metab., 2015, 41:202–207.Ramadass S et al. “Сийвэнгийн магнийн түвшин ба 2-р хэлбэрийн чихрийн шижингийн харилцаа.” Diabetes Metab Syndr., 2015, 9:42–45.Dong JY et al. “Магнийн хэрэглээ ба 2-р хэлбэрийн чихрийн шижингийн эрсдэл: мета-анализ.” Diabetes Care, 2011, 34:2116–2122.Gröber U et al. “Магнийн урьдчилан сэргийлэлт ба эмчилгээ.” Nutrients., 2015.Nahid Fathizadeh et al. “Магни болон магни + В6 нэмэлтийн ПМС-ийн хүндрэлийн түвшинд үзүүлэх нөлөө.” Iran J Nurs Midwifery Res., 2010, 15(Suppl1):401–405.Ebrahimi E et al. “Магни ба В6 аминдэмийн ПМС-ийн шинж тэмдэгт үзүүлэх нөлөө.” J Caring Sci., 2012, 1:183–189.Altman D et al. (Magpie Trial Group) “Преэклампси болон эклампситэй эмэгтэйчүүд ба нярайнд магнийн сульфатын үр ашиг.” Lancet, 2002, 359:1877–1890.
Арьс, хоол боловсруулах, дархлаанд шинжлэх ухаанаар батлагдсан дэмжлэгСүүлийн жилүүдэд “биед эерэг нөлөө үзүүлэх нэгдлүүдтэй хамтран ажилладаг” байгалийн WELLNESS шийдлүүд нэмэгдсээр байна. Тэдний дундаас цаг хугацаа шинжлэх ухаанаар батлагдсан ургамал бол алое вера юм. Зуун зууны турш олон олон соёлд илааршуулах, тайвшруулах шинжээрээ үнэлэгдэж ирсэн алое вера нь арьс арчилгааны серум, тайвшруулах гель, нэмэлт тэжээл, шүүс гээд олон бүтээгдэхүүнд ордог. Тэгвэл яг юунд онцгой вэ? Яаж бидний биеийг дотроос нь гадна хүртэл дэмждэг вэ?Энд бид алое верагийн шинжлэх ухаанаар батлагдсан ашиг тусыг авч үзэж, арьс, хоол боловсруулах систем төдийгүй амны хөндий ба дархлааны эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлдөгийг онцолно. Зөв ашиглавал—гадаад хэрэглээ ч бай, дотоод хэрэглээ ч бай—алое вера нь эрүүл мэндийг олон чиглэлээр дэмждэгАлое вера гэж юу вэ?Алое вера нь Лилицэй (Liliaceae) овогт багтдаг, кактус төст шүүслэг ургамал бөгөөд Африк, Энэтхэг, Ойрх Дорнодын хуурай бүс нутгийн уугуул Египетчүүд үүнийг “үхэшгүй ургамал” хэмээн нэрлэж иржээ. Орчин үед ч дотоод, гадаад хэрэглэлээрээ түгээмэл.Навчны зузаан, шүүслэг эд нь эрүүл мэндэд ашиглагддаг хоёр үндсэн хэсэгтэй.Алое гель – Навчны доторх тунгалаг, салстлаг бодис; ус, полисахарид, витамин, фермент, антиоксидантаар баялаг.Алое латекс – Навчны хальсан доорх шардуу шүүс; алойн зэрэг хүчтэй туулгах нэгдлүүд агуулна [1].Алое латексаас ерөнхийдөө зайлсхийдэг учир нь сөрөг нөлөө эрдсдэл үзүүлж болзошгүй учраас. 2021 оноос Их Британид хүнс болон хүнсний нэмэлтэд хэрэглэхийг зөвшөөрөөгүй. Мөн Европын Эмийн Агентлаг (EMA) алое латексийг өтгөний хямралыг эмчлэхдээ 1 долоо хоногоос илүүгүй хэрэглэхийг зөвлөдөг [2].Алое вера биед бүхэлд нь ямар цогц нөлөөтэй вэ ? Уламжлалт хэрэглээ нь шарх эдгээх, түлэгдэл тайвшруулах, хоол боловсруулалтыг дэмжих. Өнөөдөр эдгээр үр нөлөөг, ялангуяа арьс эдгээх, үрэвслийн эсрэг, антиоксидант үйлдлийг нь олон судалгаа баталж байна.Арьс эдгээх Алое верагийн хамгийн алдартай хэрэглээ—арьс. Судалгаагаар 1–2-р зэргийн түлэгдэлтийн үед алое гель түрхэхэд эдгэрэлтийг хэдэн өдрөөр хурдасгах боломжтой [3]. Коллаген нийлэгжилт, шинэ эд ургалтыг дэмжиж, гэмтсэн хэсгийн чийгийг хадгалдаг. Эдгээр шинж нь экзем, псориаз, батганд өртөмтгий арьстайд ч тустай. Үрэвслийн эсрэг нэгдлүүд нь цочролыг намдааж, С, Е витамин зэрэг антиоксидантууд исэлдэлтийн стрессээс хамгаална [4].Амны хөндийн эрүүл мэндАлое вера нь ам ба буйланд ч тустай. Алое суурьтай зайлагч нь өнгөр бууруулах, буйлны үрэвслийг намдаахад хлоргексидинтай дүйцэхүйц үр дүнтэй мөн шүдэнд өнгөр толбо тогтохоос сэргийлэх салст цочроох эрсдэл багатай байж болохыг судалгаа харуулсан [5]. Мөн буйлны үрэвэл, oral lichen planus зэрэг үрэвсэлд тустай. Алое верагийн нян, мөөгөнцрийн үйлчилгээ нь амны бичил биетний тэнцвэрийг дэмжиж, шархлаа, шүдний эмчилгээний дараах өвдөлтийг тайвшруулна [6].Хоол боловсруулахыг дэмжихАлоэ вера нь хоол боловсруулах үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх боломжтой. Дотуур ууж хэрэглэхдээ тунгалаг (decolourised), латексгүй алое шүүсийг сонговол гэдэсний салстыг тайвшруулж, өтгөн хаталт, цочромтгой гэдэсний хам шинж (IBS)-ийн үед дэмжлэгтэй [7]. ¥Зарим жижиг судалгаанд гэдэс дүүрэх/bloating тавгүй мэдрэмж буурч, бичил биетний тэнцвэрт эерэгээр нөлөөлж болохыг дурдсан. Байгалийн салстлаг бодис нь цочирсон эдийг бүрхэж хамгаалж, үрэвслийн эсрэг нэгдлүүд нь гэдэсний үйл ажиллагааг тогтворжуулахад дэмжлэг үзүүлж тайвшруулна [8].Гэхдээ алое гель ба алое латекс хоёр өөр: латекс нь хүчтэй туулгах тул их хэрэглэхэд гэдсийг цочроож болзошгүй. Иймээс латекс-free / purified тэмдэглэгээтэй бүтээгдэхүүн сонгож мэргэжилтнээс зөвлөгөө аваарай. Nutrigold-ийн Aloe Vera нь бүхэл навчны шүүсийг ялгаж (de-pulping), хүйтэн шүүлтүүр-ээр боловсруулж, биоидэвхт фитонутриентуудыг хадгалан, бохирдол, ширхэглэг, алойн (latex) агуулаагүй онцлогтой.Цусан дахь сахарын тэнцвэр хадгалахСүүлийн үеийн судалгаагаар алоэ вера нь цусан дахь сахарын түвшнийг хэвийн хэмжээнд хадгалахад дэмжлэг үзүүлэх боломжтойг онцолж байна. Түүнчлэн хэд хэдэн клиник судалгаагаар, 2-р хэлбэрийн чихрийн шижинтэй хүмүүс алоэ верагийн шүүс эсвэл капсулыг хэдэн долоо хоногийн турш хэрэглэснээр өлөн үеийн цусан дахь глюкозын түвшин болон HbA1c-ийн үзүүлэлтэд даруй биш ч гэсэн мэдэгдэхүйц сайжрал гарсныг ажигласан байна.[9]. Механизм бүрэн тодорхой биш ч антиоксидант, үрэвслийн эсрэг үйлдэл нь инсулины мэдрэгшлийг сайжруулах боломжтой. Мэдээж эм, хоолны дэглэмийг орлохгүй, харин дэмжлэг үзүүлэх боломжтой.Дархлааны үйл ажиллагааАлое вера нь полифенол, фермент, витамин ихтэй тул хүчтэй антиоксидант үйлдэл үзүүлж, чөлөөт радикалын гэмтлээс эсүүдийг хамгаална. Архаг исэлдэлтийн стресс нь насжилт, зүрх-судасны болон үрэвслийн олон эмгэгтэй холбоотой.Мөн алое верагийн өвөрмөц полисахаридууд, ялангуяа ацеманнан, нь дархлааг идэвхжүүлэх нөлөөтэй гэхдээ хэт идэвхжил аутоиммун нөхцөлийг өдөөдөггүй.Микробын эсрэг шинжАлое вера нь S. aureus зэрэг нян, Candida albicans зэрэг мөөгөнцөр, зарим вирусын эсрэг үйлдэлтэйг харуулсан [11]. Алое нь гарын гель, шархны боолт, арьс арчилгаанд ч тустай. Мөөгөнцөр ихсэх хандлагатай хүмүүст ч ашиг тусаа өгөх магадлалтай (илүү их хүний судалгаа шаардлагатай).Нарны түлэгдэлтийг намжаахаас эхлээд гэдэсний тавгүй байдлыг тайвшруулах хүртэл, алоэ вера нь байгаль хүний эрүүл мэндийг олон янзын аргаар дэмжиж чаддагийн гайхамшигтай жишээ юм.Эрүүл мэндийг дэмжих бусад бүтээгдэхүүний адил чанарын өндөр стандарттай, ёс зүйтэйгээр олборлосон алоэ верагийн бүтээгдэхүүнийг сонгох нь чухал бөгөөд анх хэрэглэж эхлэхийн өмнө, ялангуяа жирэмсэн, хөхүүл үедээ эсвэл тодорхой өвчнийг эмчилж буй тохиолдолд, эрүүл мэндийн мэргэжилтэн, хоол зүйчтэй зөвлөлдөх шаардлагатай. References(Ишлэлийг эх хэлбэрээр нь үлдээв.) [1] Sharma, P. and Kaur, R. (2025) … [2] European Medicines Agency (2022) … [3] Huang, Y.-N. et al. (2024) … [4] Cho S, Lee S, … (2009) … [5] Hamonari, N.H. (2024) … [6] D S, N. et al. (2023) … [7] Hong, S.W. et al. (2018) … [8] Sánchez, M. et al. (2020) … [9] Dick, W.R., Fletcher, E.A. and Shah, S.A. (2016) … [10] Sadgrove, N.J. and Simmonds, M.S. (2021) … [11] Arbab, S. et al. (2021) …
